Lịch sử thế giới › Châu Phi · Africa › Bờ Biển Ngà

Ảnh bìa / Cover photo: Joker-x http://fr.wikipedia.org/wiki/User:Joker-x · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0

Tóm tắt · In brief

Từ các vương quốc Akan và Kong đến “phép màu kinh tế” dưới thời Félix Houphouët-Boigny, Bờ Biển Ngà là nhà sản xuất ca cao lớn nhất thế giới, từng bị chia cắt bởi nội chiến trước khi hồi phục thành một nền kinh tế năng động của Tây Phi.

From Akan kingdoms and Kong to the “economic miracle” under Félix Houphouët-Boigny, Côte d’Ivoire is the world’s largest cocoa producer, once split by civil war before recovering into one of West Africa’s most dynamic economies.

⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources

Dấu mốc chính · Key dates

  • Thế kỷ 18Vương quốc Kong và các nhà nước Akan / Kong and Akan states
  • 1893Thành thuộc địa Pháp / Becomes a French colony
  • 1960Độc lập / Independence
  • 2002Nội chiến lần thứ nhất / First civil war
  • 2011Khủng hoảng hậu bầu cử / Post-election crisis

Lịch sử Bờ Biển Ngà

Các vương quốc trước thời thuộc địa

Vùng đất này có sự đa dạng dân tộc lớn: người Akan ở phía đông, Kru ở phía tây nam, Mandé và Senufo ở phía bắc. Từ thế kỷ 18, vương quốc Kong ở miền bắc trở thành trung tâm thương mại và học thuật Hồi giáo trên tuyến buôn bán giữa rừng và Sahel. Người Baoulé, một nhánh Akan, định cư ở miền trung sau khi di cư từ vùng Ashanti, theo truyền thuyết về nữ hoàng Abla Pokou. Thương nhân châu Âu gọi bờ biển là “bờ biển Ngà” vì ngà voi được buôn bán tại đây.

Thuộc địa Pháp

Pháp ký các hiệp ước với thủ lĩnh ven biển từ thập niên 1840 và lập thuộc địa Côte d’Ivoire năm 1893, với thủ đô đầu tiên ở Grand-Bassam, nay là Di sản Thế giới. Việc chinh phục nội địa gặp sự kháng cự quyết liệt, trong đó có đế quốc của Samori Touré. Chính quyền thuộc địa áp đặt lao động cưỡng bức để phát triển đồn điền cà phê, ca cao và đường sắt. Sau Thế chiến II, Félix Houphouët-Boigny, một bác sĩ và chủ đồn điền, lãnh đạo phong trào đòi bãi bỏ lao động cưỡng bức và trở thành chính khách hàng đầu.

Phép màu, nội chiến và phục hồi

Bờ Biển Ngà độc lập ngày 7 tháng 8 năm 1960 dưới Houphouët-Boigny, người cầm quyền đến khi qua đời năm 1993; ca cao và cà phê mang lại tăng trưởng nhanh, và ông xây Vương cung thánh đường Đức Bà Hòa Bình khổng lồ ở quê nhà Yamoussoukro. Sau khi ông mất, tranh cãi về bản sắc “Ivoirité” gây chia rẽ. Nội chiến năm 2002 chia đôi đất nước. Năm 2010–2011, Laurent Gbagbo từ chối thừa nhận thất bại trước Alassane Ouattara, gây khủng hoảng làm khoảng 3.000 người chết. Dưới thời Ouattara, kinh tế tăng trưởng mạnh.

History of Côte d’Ivoire

Precolonial kingdoms

The land is ethnically diverse: Akan peoples in the east, Kru in the southwest, Mandé and Senufo in the north. From the eighteenth century the kingdom of Kong in the north became a centre of trade and Islamic scholarship on routes between the forest and the Sahel. The Baoulé, an Akan group, settled in the centre after migrating from the Ashanti region, according to the legend of Queen Abla Pokou. European traders called the shore the “Ivory Coast” for the ivory traded there.

French colony

France signed treaties with coastal chiefs from the 1840s and created the colony of Côte d’Ivoire in 1893, with its first capital at Grand-Bassam, now a World Heritage Site. Conquest of the interior met fierce resistance, including from Samori Touré’s empire. Colonial rulers imposed forced labour to develop coffee and cocoa plantations and railways. After the Second World War Félix Houphouët-Boigny, a doctor and planter, led the campaign to abolish forced labour and became the leading statesman.

Miracle, civil war and recovery

Côte d’Ivoire became independent on 7 August 1960 under Houphouët-Boigny, who ruled until his death in 1993; cocoa and coffee brought rapid growth, and he built the vast Basilica of Our Lady of Peace in his home town of Yamoussoukro. After his death, disputes over “Ivoirité” identity politics divided the country. A civil war in 2002 split it in two. In 2010–2011 Laurent Gbagbo refused to accept defeat by Alassane Ouattara, causing a crisis in which about 3,000 people died. Under Ouattara the economy has grown strongly.

📚 Nguồn đối chiếu · Sources

  1. Encyclopaedia Britannica — Côte d’Ivoire
  2. Wikipedia — History of Ivory Coast

Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.

Khám phá tiếp · Keep exploring

Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Phi · Africa hoặc mở danh mục 195 quốc gia →