AIImpish
Lịch sử thế giới › Châu Phi · Africa › Guinea
Ảnh bìa / Cover photo: Yakoo1986 · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
Tóm tắt · In brief
Là nơi khởi nguồn của sông Niger và từng là vùng đất của Đế quốc Mali, Guinea nổi tiếng với tiếng “Không” lịch sử năm 1958, khi trở thành thuộc địa duy nhất của Pháp khước từ đề xuất của de Gaulle để giành độc lập ngay lập tức.
Source of the Niger River and once part of the Mali Empire’s heartland, Guinea is remembered for its historic “No” of 1958, when it became the only French colony to reject de Gaulle’s offer and take immediate independence.
⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources
Dấu mốc chính · Key dates
- Khoảng 1235Sundiata Keita lập Đế quốc Mali / Sundiata Keita founds the Mali Empire
- Thập niên 1720Nhà nước thần quyền Fouta Djallon / Imamate of Fouta Djallon
- 1898Samori Touré bị bắt / Samori Touré captured
- 1958Độc lập / Independence
- 2021Đảo chính quân sự / Military coup
Lịch sử Guinea
Vùng đất của Mali và Fouta Djallon
Thượng Guinea, nơi sông Niger bắt nguồn, là một phần trung tâm của Đế quốc Mali do Sundiata Keita lập nên vào thế kỷ 13; truyền thống kể rằng kinh đô Niani nằm gần biên giới Guinea ngày nay. Những người griot Mandinka vẫn lưu truyền sử thi về ông qua nhiều thế hệ. Đến thập niên 1720, người Fula (Peul) Hồi giáo trên cao nguyên Fouta Djallon lập một nhà nước thần quyền với thủ đô tôn giáo Fougoumba và thủ đô chính trị Timbo, cai trị bằng hội đồng các imam và phát triển nền học thuật Hồi giáo nổi tiếng khắp Tây Phi.
Samori Touré và thuộc địa Pháp
Cuối thế kỷ 19, Samori Touré xây dựng Đế quốc Wassoulou với quân đội hiện đại hóa bằng súng tự chế, kháng cự quân Pháp suốt gần hai thập kỷ cho đến khi bị bắt năm 1898 và bị lưu đày. Pháp lập thuộc địa Guinée française năm 1891 và sáp nhập vào Tây Phi thuộc Pháp. Conakry phát triển thành cảng xuất khẩu cao su, rồi chuối và bô-xít. Hậu duệ của Samori, Ahmed Sékou Touré, trở thành lãnh đạo công đoàn và chính trị gia hàng đầu, dẫn dắt phong trào đòi tự quyết sau Thế chiến II.
Từ “Không” năm 1958 đến hôm nay
Trong cuộc trưng cầu dân ý tháng 9 năm 1958, cử tri Guinea bác bỏ Cộng đồng Pháp, và đất nước tuyên bố độc lập ngày 2 tháng 10. Pháp rút đi đột ngột; Sékou Touré xây dựng chế độ độc đảng theo khuynh hướng xã hội chủ nghĩa, nơi hàng nghìn người bị giam giữ tại trại Boiro. Sau khi ông mất năm 1984, Lansana Conté lên nắm quyền bằng đảo chính và cai trị đến năm 2008. Vụ thảm sát tại sân vận động Conakry ngày 28 tháng 9 năm 2009 làm hơn 150 người thiệt mạng. Alpha Condé thắng cuộc bầu cử tự do đầu tiên năm 2010; đất nước chịu dịch Ebola 2014–2016, và năm 2021 đại tá Mamady Doumbouya lật đổ Condé.
History of Guinea
Land of Mali and Fouta Djallon
Upper Guinea, where the Niger River rises, formed part of the heart of the Mali Empire founded by Sundiata Keita in the thirteenth century; tradition places its capital Niani near today’s Guinean border. Mandinka griots still hand down his epic across generations. In the 1720s Muslim Fula (Peul) on the Fouta Djallon highlands established a theocratic state, with a religious capital at Fougoumba and a political capital at Timbo, governed by councils of imams and famed across West Africa for Islamic scholarship.
Samori Touré and French rule
In the late nineteenth century Samori Touré built the Wassoulou Empire, with an army modernised by locally made firearms, and resisted the French for nearly two decades until his capture and exile in 1898. France created the colony of French Guinea in 1891 and folded it into French West Africa. Conakry grew into a port exporting rubber, then bananas and bauxite. Samori’s descendant Ahmed Sékou Touré became a leading trade unionist and politician, heading the drive for self-determination after the Second World War.
From the “No” of 1958 to today
In the September 1958 referendum Guinean voters rejected the French Community, and the country declared independence on 2 October. France withdrew abruptly; Sékou Touré built a socialist-leaning one-party state in which thousands were detained at Camp Boiro. After his death in 1984 Lansana Conté seized power in a coup and ruled until 2008. The massacre at Conakry’s stadium on 28 September 2009 killed more than 150 people. Alpha Condé won the first free election in 2010; the country suffered the Ebola epidemic of 2014–2016, and in 2021 Colonel Mamady Doumbouya overthrew Condé.
📚 Nguồn đối chiếu · Sources
Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.
Khám phá tiếp · Keep exploring
Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Phi · Africa hoặc mở danh mục 195 quốc gia →
