Lịch sử thế giới › Châu Phi · Africa › Zimbabwe

Ảnh bìa / Cover photo: Andrew Moore from Johannesburg, South Africa · Wikimedia Commons · CC BY-SA 2.0

Tóm tắt · In brief

Mang tên thành phố đá Great Zimbabwe, trung tâm của một vương quốc thương mại vàng thời trung cổ, Zimbabwe đi qua thời Rhodesia do thiểu số da trắng cai trị, cuộc chiến giải phóng và bốn thập kỷ dưới quyền Robert Mugabe.

Named after the stone city of Great Zimbabwe, heart of a medieval gold-trading kingdom, Zimbabwe passed through white-minority Rhodesia, a liberation war and nearly four decades under Robert Mugabe.

⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources

Dấu mốc chính · Key dates

  • Thế kỷ 11–15Great Zimbabwe hưng thịnh / Great Zimbabwe flourishes
  • 1890Công ty Nam Phi thuộc Anh chiếm đóng / BSAC occupation
  • 1965Rhodesia tuyên bố độc lập đơn phương / Rhodesia’s UDI
  • 1980Độc lập / Independence
  • 2017Mugabe bị buộc từ chức / Mugabe forced out

Lịch sử Zimbabwe

Great Zimbabwe và các vương quốc

Từ khoảng thế kỷ 11, tổ tiên người Shona xây dựng Great Zimbabwe, thành phố với những bức tường đá khô khổng lồ không dùng vữa, trung tâm của một vương quốc buôn vàng và ngà voi với các thương cảng Swahili; các nhà khảo cổ tìm thấy ở đây đồ gốm Trung Hoa và hạt thủy tinh Ba Tư. Khi thành phố suy tàn vào thế kỷ 15, các nhà nước Mutapa, Torwa (với thủ đô Khami) và Rozvi kế tục. Thế kỷ 19, người Ndebele dưới Mzilikazi từ phía nam đến lập vương quốc ở vùng Matabeleland.

Rhodesia và chế độ thiểu số

Năm 1890, “đoàn tiên phong” của Công ty Nam Phi thuộc Anh do Cecil Rhodes lập chiếm đóng vùng đất và lập Salisbury (nay là Harare). Các cuộc khởi nghĩa Chimurenga lần thứ nhất năm 1896–1897 của người Ndebele và Shona bị đàn áp. Người định cư da trắng chiếm phần lớn đất đai màu mỡ theo các đạo luật phân chia đất. Năm 1965, chính phủ thiểu số của Ian Smith đơn phương tuyên bố độc lập khỏi Anh để duy trì quyền lực của người da trắng, bị Liên Hợp Quốc trừng phạt.

Giải phóng, Mugabe và hậu quả

Cuộc chiến giải phóng (Chimurenga lần thứ hai) do ZANU và ZAPU tiến hành kết thúc bằng Hiệp định Lancaster House năm 1979. Zimbabwe độc lập ngày 18 tháng 4 năm 1980 với Robert Mugabe là thủ tướng. Chiến dịch Gukurahundi đầu thập niên 1980 ở Matabeleland làm hàng nghìn dân thường thiệt mạng. Từ năm 2000, chương trình thu hồi đất nhanh chóng đi kèm khủng hoảng kinh tế và siêu lạm phát kỷ lục năm 2008. Tháng 11 năm 2017, quân đội can thiệp buộc Mugabe từ chức; Emmerson Mnangagwa kế nhiệm.

History of Zimbabwe

Great Zimbabwe and the kingdoms

From around the eleventh century ancestors of the Shona built Great Zimbabwe, a city of massive dry-stone walls without mortar, centre of a kingdom trading gold and ivory with Swahili ports; archaeologists found Chinese porcelain and Persian glass beads there. As the city declined in the fifteenth century, the Mutapa, Torwa (with its capital at Khami) and Rozvi states succeeded it. In the nineteenth century the Ndebele under Mzilikazi arrived from the south and founded a kingdom in Matabeleland.

Rhodesia and minority rule

In 1890 the “Pioneer Column” of Cecil Rhodes’s British South Africa Company occupied the land and founded Salisbury (now Harare). The First Chimurenga risings of the Ndebele and Shona in 1896–1897 were crushed. White settlers took most of the fertile land under land apportionment laws. In 1965 Ian Smith’s minority government unilaterally declared independence from Britain to preserve white rule, and was sanctioned by the United Nations.

Liberation, Mugabe and aftermath

The liberation war (the Second Chimurenga) waged by ZANU and ZAPU ended with the Lancaster House Agreement in 1979. Zimbabwe became independent on 18 April 1980 with Robert Mugabe as prime minister. The Gukurahundi campaign in Matabeleland in the early 1980s killed thousands of civilians. From 2000 a fast-track land seizure programme was accompanied by economic crisis and record hyperinflation in 2008. In November 2017 the army intervened and forced Mugabe to resign; Emmerson Mnangagwa succeeded him.

📚 Nguồn đối chiếu · Sources

  1. Encyclopaedia Britannica — Zimbabwe
  2. Wikipedia — History of Zimbabwe
  3. UNESCO — Great Zimbabwe National Monument

Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.

Khám phá tiếp · Keep exploring

Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Phi · Africa hoặc mở danh mục 195 quốc gia →