Lịch sử thế giới › Châu Phi · Africa › Zambia

Ảnh bìa / Cover photo: Diego Delso · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Tóm tắt · In brief

Nơi thác Victoria “khói sấm” đổ xuống sông Zambezi, Zambia là vùng đất của các vương quốc Lozi và Bemba, từng là Bắc Rhodesia khai thác đồng và giành độc lập hòa bình dưới Kenneth Kaunda với khẩu hiệu “Một Zambia, một dân tộc”.

Where Victoria Falls, “the smoke that thunders”, plunges into the Zambezi, Zambia is the land of the Lozi and Bemba kingdoms, once copper-rich Northern Rhodesia, which won independence peacefully under Kenneth Kaunda and his motto “One Zambia, One Nation”.

⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources

Dấu mốc chính · Key dates

  • Khoảng 1,3 triệu năm trước / c. 1.3 million years agoCông cụ đá ở Kalambo / Stone tools at Kalambo
  • 1855Livingstone đến thác Victoria / Livingstone reaches Victoria Falls
  • 1924Bắc Rhodesia thuộc Anh / British Northern Rhodesia
  • 1964Độc lập / Independence
  • 1991Bầu cử đa đảng / Multiparty elections

Lịch sử Zambia

Từ Kalambo đến các vương quốc

Thác Kalambo và hang Broken Hill (Kabwe), nơi tìm thấy hộp sọ người cổ nổi tiếng, cho thấy lịch sử con người lâu đời trên vùng đất này; năm 2023, các nhà khoa học còn công bố cấu trúc gỗ khoảng 476.000 năm tuổi tại Kalambo. Các cộng đồng nói tiếng Bantu mang nghề nông và luyện sắt đến từ thiên niên kỷ 1 CN. Đến thế kỷ 17–19, các vương quốc Lozi ở đồng bằng ngập lũ Barotse, Bemba ở đông bắc và Lunda của Kazembe hình thành, tham gia buôn bán ngà voi và đồng với bờ biển.

Livingstone, Rhodes và vành đai đồng

David Livingstone đến thác Mosi-oa-Tunya năm 1855 và đặt tên theo Nữ hoàng Victoria. Cuối thế kỷ 19, Công ty Nam Phi thuộc Anh của Cecil Rhodes ký hiệp ước với vua Lewanika của người Lozi và dần kiểm soát lãnh thổ; từ năm 1924, Bắc Rhodesia trở thành xứ bảo hộ do chính phủ Anh trực tiếp quản lý. Việc khai thác mỏ ở Vành đai Đồng thu hút lao động từ khắp vùng. Năm 1953, Anh gộp lãnh thổ vào Liên bang Rhodesia và Nyasaland, bất chấp sự phản đối của người châu Phi.

Kaunda và nền cộng hòa

Zambia độc lập ngày 24 tháng 10 năm 1964 với Kenneth Kaunda là tổng thống. Ông hỗ trợ các phong trào giải phóng ở Zimbabwe, Nam Phi và Angola, và năm 1972 lập chế độ độc đảng. Giá đồng sụp đổ thập niên 1970 gây khủng hoảng kinh tế kéo dài. Năm 1991, Kaunda chấp nhận bầu cử đa đảng và thất cử trước Frederick Chiluba, rồi rời chức trong hòa bình. Từ đó, Zambia chứng kiến nhiều cuộc chuyển giao quyền lực qua bầu cử; năm 2021, Hakainde Hichilema của phe đối lập đắc cử tổng thống.

History of Zambia

From Kalambo to the kingdoms

Kalambo Falls and the Broken Hill (Kabwe) cave, where a famous early human skull was found, reveal a long human history here; in 2023 scientists also reported a wooden structure about 476,000 years old at Kalambo. Bantu-speaking communities brought farming and iron-working from the first millennium CE. By the seventeenth to nineteenth centuries the Lozi kingdom on the Barotse floodplain, the Bemba in the northeast and Kazembe’s Lunda state had formed, trading ivory and copper towards the coasts.

Livingstone, Rhodes and the Copperbelt

David Livingstone reached Mosi-oa-Tunya in 1855 and named it after Queen Victoria. In the late nineteenth century Cecil Rhodes’s British South Africa Company signed treaties with the Lozi king Lewanika and gradually took control; from 1924 Northern Rhodesia became a protectorate ruled directly by the British government. Copperbelt mining drew workers from across the region. In 1953 Britain merged the territory into the Federation of Rhodesia and Nyasaland despite African opposition.

Kaunda and the republic

Zambia became independent on 24 October 1964 with Kenneth Kaunda as president. He supported liberation movements in Zimbabwe, South Africa and Angola and made Zambia a one-party state in 1972. The collapse of copper prices in the 1970s caused a long economic crisis. In 1991 Kaunda accepted multiparty elections, lost to Frederick Chiluba and stepped down peacefully. Zambia has since seen several electoral transfers of power; in 2021 opposition leader Hakainde Hichilema was elected president.

📚 Nguồn đối chiếu · Sources

  1. Encyclopaedia Britannica — Zambia
  2. Wikipedia — History of Zambia

Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.

Khám phá tiếp · Keep exploring

Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Phi · Africa hoặc mở danh mục 195 quốc gia →