AIImpish
Lịch sử thế giới › Châu Phi · Africa › Sudan
Ảnh bìa / Cover photo: Wufei07 · Wikimedia Commons · Public domain
Tóm tắt · In brief
Với nhiều kim tự tháp hơn cả Ai Cập, Sudan là quê hương của vương quốc Kush và Meroë, các vương quốc Kitô giáo Nubia và nhà nước Mahdi; lịch sử hiện đại của đất nước trải qua nhiều cuộc đảo chính, nội chiến và thảm họa nhân đạo.
With more pyramids than Egypt, Sudan was home to Kush and Meroë, the Christian kingdoms of Nubia and the Mahdist state; its modern history has seen repeated coups, civil wars and humanitarian catastrophe.
⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources
Dấu mốc chính · Key dates
- Khoảng 750 TCN / BCEKush chinh phục Ai Cập / Kush conquers Egypt
- 1885Nhà Mahdi chiếm Khartoum / Mahdists take Khartoum
- 1956Độc lập / Independence
- 2003Xung đột Darfur / Darfur conflict
- 2023Chiến tranh SAF–RSF / War between SAF and RSF
Lịch sử Sudan
Kush, Meroë và Nubia Kitô giáo
Dọc sông Nin ở Nubia, vương quốc Kerma rồi Kush phát triển rực rỡ. Khoảng năm 750 TCN, các vua Kush như Piye chinh phục Ai Cập và lập Vương triều thứ 25. Sau đó, trung tâm dời về Meroë, nơi còn lại hàng trăm kim tự tháp và dấu vết nghề luyện sắt quy mô lớn; chữ Meroë vẫn chưa được giải mã hoàn toàn. Từ thế kỷ 6, các vương quốc Nobatia, Makuria và Alodia tiếp nhận Kitô giáo và duy trì độc lập suốt nhiều thế kỷ, trước khi Hồi giáo và các vương quốc Funj ở Sennar và Darfur nổi lên.
Ottoman–Ai Cập, Mahdi và Anh
Năm 1821, Ai Cập dưới Muhammad Ali chinh phục Sudan để tìm vàng và nô lệ. Năm 1881, Muhammad Ahmad tự xưng là Mahdi và lãnh đạo cuộc khởi nghĩa, chiếm Khartoum năm 1885 và giết tướng Anh Charles Gordon. Nhà nước Mahdi tồn tại đến năm 1898, khi quân Anh–Ai Cập của Kitchener đánh bại họ trong trận Omdurman. Sudan sau đó do Anh và Ai Cập đồng cai trị, với chính sách tách biệt miền bắc và miền nam.
Độc lập và những cuộc chiến
Sudan độc lập ngày 1 tháng 1 năm 1956, nhưng nhanh chóng rơi vào vòng luẩn quẩn giữa chính phủ dân sự và đảo chính quân sự. Hai cuộc nội chiến với miền nam dẫn đến sự ra đời của Nam Sudan năm 2011. Omar al-Bashir cầm quyền từ 1989 đến 2019; cuộc xung đột Darfur từ năm 2003 khiến hàng trăm nghìn người chết, và ông bị Tòa án Hình sự Quốc tế truy nã. Cách mạng năm 2019 lật đổ Bashir, nhưng quá trình chuyển tiếp bị đảo chính năm 2021. Từ tháng 4 năm 2023, chiến tranh giữa quân đội (SAF) và lực lượng RSF gây ra một trong những cuộc khủng hoảng di tản lớn nhất thế giới.
History of Sudan
Kush, Meroë and Christian Nubia
Along the Nile in Nubia the kingdoms of Kerma and then Kush flourished. Around 750 BCE Kushite kings such as Piye conquered Egypt and founded the Twenty-fifth Dynasty. The centre later moved to Meroë, which preserves hundreds of pyramids and traces of large-scale iron-working; the Meroitic script is still not fully deciphered. From the sixth century the kingdoms of Nobatia, Makuria and Alodia embraced Christianity and remained independent for centuries, before Islam and the Funj sultanate of Sennar and the sultanate of Darfur rose.
Turco-Egyptian rule, the Mahdi and Britain
In 1821 Egypt under Muhammad Ali conquered Sudan in search of gold and slaves. In 1881 Muhammad Ahmad proclaimed himself the Mahdi and led a revolt, taking Khartoum in 1885 and killing the British general Charles Gordon. The Mahdist state lasted until 1898, when Kitchener’s Anglo-Egyptian army defeated it at Omdurman. Sudan was then ruled jointly by Britain and Egypt, with separate policies for north and south.
Independence and wars
Sudan became independent on 1 January 1956 but soon entered a cycle of civilian governments and military coups. Two civil wars with the south led to the birth of South Sudan in 2011. Omar al-Bashir ruled from 1989 to 2019; the Darfur conflict from 2003 killed hundreds of thousands, and he was indicted by the International Criminal Court. The 2019 revolution toppled Bashir, but the transition was cut short by a coup in 2021. Since April 2023 war between the army (SAF) and the RSF has caused one of the world’s largest displacement crises.
📚 Nguồn đối chiếu · Sources
Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.
Khám phá tiếp · Keep exploring
Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Phi · Africa hoặc mở danh mục 195 quốc gia →
.jpg){kind=link}