Lịch sử thế giới › Châu Phi · Africa › Mozambique

Ảnh bìa / Cover photo: Stig Nygaard from Copenhagen, Denmark · Wikimedia Commons · CC BY 2.0

Tóm tắt · In brief

Với bờ biển dài bên Ấn Độ Dương, Mozambique từng là mắt xích của mạng lưới thương mại Swahili, rồi chịu gần năm thế kỷ ảnh hưởng Bồ Đào Nha, trước khi trải qua chiến tranh giải phóng và một cuộc nội chiến kéo dài mười lăm năm.

With its long Indian Ocean coastline, Mozambique was a link in the Swahili trading world, then felt nearly five centuries of Portuguese influence before enduring a liberation war and a fifteen-year civil war.

⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources

Dấu mốc chính · Key dates

  • 1498Vasco da Gama ghé đảo Mozambique / Vasco da Gama calls at Mozambique Island
  • 1962Thành lập FRELIMO / FRELIMO founded
  • 1975Độc lập / Independence
  • 1992Hiệp định hòa bình Rome / Rome peace accords
  • 2019Bão Idai tàn phá / Cyclone Idai devastates the country

Lịch sử Mozambique

Thương cảng Swahili và vàng Mutapa

Các cộng đồng nói tiếng Bantu mang nghề nông và luyện sắt đến vùng này trong thiên niên kỷ 1 CN. Dọc bờ biển, thương nhân Swahili và Ả Rập lập các thương cảng như Sofala, nơi vàng và ngà voi từ nội địa được đổi lấy vải, hạt thủy tinh và đồ gốm từ Ấn Độ và Trung Đông. Nguồn vàng này đến từ vùng cao nguyên của Great Zimbabwe và sau đó là vương quốc Mutapa, trải rộng sang cả phần tây Mozambique ngày nay. Nhờ gió mùa, bờ biển này gắn chặt với thế giới Ấn Độ Dương hàng thế kỷ trước khi người châu Âu đến.

Từ đảo Mozambique đến thuộc địa

Vasco da Gama ghé đảo Mozambique năm 1498, và người Bồ Đào Nha nhanh chóng chiếm Sofala, rồi biến hòn đảo thành thủ phủ với pháo đài São Sebastião đồ sộ; nay đảo là Di sản Thế giới UNESCO. Dọc sông Zambezi, họ lập các điền trang prazo do những gia đình lai cai quản. Buôn bán nô lệ gia tăng mạnh trong thế kỷ 18–19. Sau Hội nghị Berlin, Bồ Đào Nha mở rộng kiểm soát nội địa, giao nhiều vùng cho các công ty đặc quyền và áp đặt lao động cưỡng bức. Năm 1898, thủ phủ chuyển về Lourenço Marques (Maputo ngày nay), gắn với tuyến đường sắt đến các mỏ ở Transvaal.

Giải phóng, nội chiến và tái thiết

FRELIMO được thành lập năm 1962 dưới sự lãnh đạo của Eduardo Mondlane và phát động chiến tranh giải phóng năm 1964; Mondlane bị ám sát năm 1969. Sau Cách mạng Hoa cẩm chướng ở Lisbon, Mozambique độc lập ngày 25 tháng 6 năm 1975 với Samora Machel là tổng thống. Cuộc nội chiến giữa chính phủ FRELIMO và phong trào RENAMO, được Rhodesia rồi Nam Phi hậu thuẫn, kéo dài từ 1977 đến 1992 và cướp đi khoảng một triệu sinh mạng. Hiệp định Rome năm 1992 mở đường cho bầu cử đa đảng năm 1994. Gần đây, đất nước đối mặt với cuộc nổi dậy vũ trang ở Cabo Delgado từ năm 2017, bão Idai năm 2019 và các tranh chấp sau bầu cử năm 2024.

History of Mozambique

Swahili ports and Mutapa gold

Bantu-speaking communities brought farming and iron-working to the region during the first millennium CE. Along the coast, Swahili and Arab merchants founded trading ports such as Sofala, where gold and ivory from the interior were exchanged for cloth, glass beads and ceramics from India and the Middle East. The gold came from the highlands of Great Zimbabwe and later the kingdom of Mutapa, which extended into what is now western Mozambique. Thanks to the monsoon winds, this coast was bound to the Indian Ocean world for centuries before Europeans arrived.

From Mozambique Island to colony

Vasco da Gama called at Mozambique Island in 1498, and the Portuguese soon took Sofala, then made the island their capital with the massive Fort of São Sebastião; the island is now a UNESCO World Heritage Site. Along the Zambezi they created prazo estates run by families of mixed descent. The slave trade grew sharply in the eighteenth and nineteenth centuries. After the Berlin Conference Portugal extended control inland, handing large areas to chartered companies and imposing forced labour. In 1898 the capital moved to Lourenço Marques (today’s Maputo), linked by rail to the mines of the Transvaal.

Liberation, civil war and rebuilding

FRELIMO was founded in 1962 under Eduardo Mondlane and launched a liberation war in 1964; Mondlane was assassinated in 1969. After the Carnation Revolution in Lisbon, Mozambique became independent on 25 June 1975 with Samora Machel as president. A civil war between the FRELIMO government and the RENAMO movement, backed first by Rhodesia and then South Africa, lasted from 1977 to 1992 and claimed around a million lives. The 1992 Rome accords opened the way to multiparty elections in 1994. More recently the country has faced an armed insurgency in Cabo Delgado since 2017, Cyclone Idai in 2019 and disputes after the 2024 elections.

📚 Nguồn đối chiếu · Sources

  1. Encyclopaedia Britannica — Mozambique
  2. Wikipedia — History of Mozambique

Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.

Khám phá tiếp · Keep exploring

Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Phi · Africa hoặc mở danh mục 195 quốc gia →