AIImpish
Lịch sử thế giới › Châu Phi · Africa › Madagascar
Ảnh bìa / Cover photo: Lemurbaby · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0
Tóm tắt · In brief
Được khai phá bởi những người đi biển Nam Đảo vượt qua Ấn Độ Dương từ Đông Nam Á, Madagascar đã hình thành một vương quốc Merina hùng mạnh với những nữ hoàng quyền uy, trước khi trở thành thuộc địa Pháp rồi giành lại độc lập.
Settled by Austronesian seafarers who crossed the Indian Ocean from Southeast Asia, Madagascar forged a powerful Merina kingdom ruled by formidable queens before becoming a French colony and winning back its independence.
⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources
Dấu mốc chính · Key dates
- Thiên niên kỷ 1 CNNgười Nam Đảo định cư / Austronesian settlement
- Khoảng 1787Andrianampoinimerina thống nhất Imerina / Andrianampoinimerina unites Imerina
- 1896Trở thành thuộc địa Pháp / Becomes a French colony
- 1947Cuộc khởi nghĩa Malagasy / Malagasy Uprising
- 1960Độc lập / Independence
Lịch sử Madagascar
Những người đi biển và các vương quốc
Madagascar là một trong những vùng đất lớn cuối cùng có con người định cư. Ngôn ngữ Malagasy thuộc ngữ hệ Nam Đảo, gần nhất với các ngôn ngữ ở miền nam Borneo, cho thấy tổ tiên người Malagasy đã vượt Ấn Độ Dương trong thiên niên kỷ 1 CN; về sau, các dòng người từ Đông Phi và thương nhân Ả Rập–Swahili bổ sung vào sự đa dạng ấy. Các vương quốc như Sakalava ở miền tây và Merina ở cao nguyên trung tâm lần lượt nổi lên. Khoảng năm 1787, vua Andrianampoinimerina từ đồi hoàng gia Ambohimanga thống nhất vùng Imerina và đặt kinh đô tại Antananarivo.
Các nữ hoàng và cuộc chinh phục của Pháp
Con trai ông, Radama I, liên minh với Anh, cho phép các nhà truyền giáo mở trường và đưa chữ Latinh vào viết tiếng Malagasy. Nữ hoàng Ranavalona I (1828–1861) chống lại ảnh hưởng nước ngoài và đàn áp người theo Kitô giáo, trong khi những người kế vị lại mở cửa trở lại và chính quyền dưới thủ tướng Rainilaiarivony cải đạo sang Tin Lành. Pháp mở hai cuộc chiến vào thập niên 1880 và 1890, chiếm Antananarivo năm 1895, rồi sáp nhập hòn đảo làm thuộc địa năm 1896. Nữ hoàng Ranavalona III, vị quân chủ cuối cùng, bị lưu đày sang Algeria năm 1897.
Khởi nghĩa, độc lập và bất ổn
Năm 1947, một cuộc khởi nghĩa lớn chống Pháp bùng nổ ở miền đông và bị đàn áp tàn bạo; theo nhiều ước tính, hàng chục nghìn người đã thiệt mạng vì giao tranh, đói và bệnh tật. Madagascar giành độc lập ngày 26 tháng 6 năm 1960 dưới Philibert Tsiranana. Từ năm 1975, Didier Ratsiraka dẫn dắt một chế độ xã hội chủ nghĩa. Các cuộc tranh chấp sau bầu cử năm 2002 đưa Marc Ravalomanana lên nắm quyền, rồi năm 2009 Andry Rajoelina lật đổ ông với sự hậu thuẫn của một bộ phận quân đội. Những cuộc khủng hoảng chính trị lặp lại, cùng tình trạng nghèo đói và mất rừng, vẫn là thách thức lớn của đảo quốc.
History of Madagascar
Seafarers and kingdoms
Madagascar was one of the last large landmasses to be settled by humans. The Malagasy language belongs to the Austronesian family and is closest to languages of southern Borneo, showing that the ancestors of the Malagasy crossed the Indian Ocean during the first millennium CE; later arrivals from East Africa and Arab–Swahili traders added to that diversity. Kingdoms such as the Sakalava in the west and the Merina on the central highlands rose in turn. Around 1787 King Andrianampoinimerina, from the royal hill of Ambohimanga, united Imerina and made Antananarivo his capital.
Queens and the French conquest
His son Radama I allied with Britain, allowing missionaries to open schools and introduce the Latin alphabet for written Malagasy. Queen Ranavalona I (1828–1861) resisted foreign influence and persecuted Christians, while her successors reopened the country and the government under Prime Minister Rainilaiarivony converted to Protestantism. France fought two wars in the 1880s and 1890s, took Antananarivo in 1895 and annexed the island as a colony in 1896. Queen Ranavalona III, the last monarch, was exiled to Algeria in 1897.
Uprising, independence and instability
In 1947 a major anti-French uprising broke out in the east and was brutally suppressed; by many estimates tens of thousands died from fighting, hunger and disease. Madagascar became independent on 26 June 1960 under Philibert Tsiranana. From 1975 Didier Ratsiraka led a socialist regime. Post-election disputes in 2002 brought Marc Ravalomanana to power, and in 2009 Andry Rajoelina ousted him with backing from part of the army. Recurring political crises, along with poverty and deforestation, remain major challenges for the island nation.
📚 Nguồn đối chiếu · Sources
Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.
Khám phá tiếp · Keep exploring
Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Phi · Africa hoặc mở danh mục 195 quốc gia →
