AIImpish
Lịch sử thế giới › Châu Phi · Africa › Gambia
Ảnh bìa / Cover photo: Jose Canedo · Wikimedia Commons · CC BY-SA 1.0
Tóm tắt · In brief
Là quốc gia nhỏ nhất lục địa châu Phi, Gambia trải dài như một dải hẹp dọc theo con sông cùng tên – tuyến đường thương mại từng nối các đế quốc Tây Phi với tàu buôn châu Âu và chứng kiến nỗi đau của buôn bán nô lệ.
The smallest country on mainland Africa, The Gambia stretches as a narrow ribbon along its namesake river – a highway that once linked West African empires to European ships and bore witness to the agony of the Atlantic slave trade.
⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources
Dấu mốc chính · Key dates
- Thế kỷ 13Thuộc ảnh hưởng Đế quốc Mali / Within the Mali Empire’s sphere
- 1661Anh chiếm đảo James / English seize James Island
- 1816Thành lập Bathurst (Banjul) / Bathurst (Banjul) founded
- 1965Độc lập / Independence
- 2017Chuyển giao quyền lực hòa bình / Democratic transfer of power
Lịch sử Gambia
Vòng đá và các vương quốc bên sông
Dọc sông Gambia là những vòng đá Senegambia, hàng trăm cột đá laterit được dựng lên trong khoảng từ thế kỷ 3 TCN đến thế kỷ 16 CN làm nơi chôn cất, nay là Di sản Thế giới UNESCO chung với Senegal. Từ thế kỷ 13, vùng này nằm trong vòng ảnh hưởng của Đế quốc Mali; các tiểu quốc Mandinka, Wolof và Serer dọc hai bờ sông cống nạp và buôn bán vàng, muối, vải với nội địa. Sau đó, vương quốc Kaabu nổi lên ở phía nam, trong khi Hồi giáo lan rộng nhờ các thương nhân và học giả, định hình văn hóa của phần lớn cư dân.
Pháo đài, nô lệ và thuộc địa Anh
Thủy thủ Bồ Đào Nha đến cửa sông vào giữa thế kỷ 15. Năm 1661, người Anh chiếm một hòn đảo nhỏ giữa sông, đặt tên là đảo James; pháo đài ở đây trở thành điểm tập kết người bị bắt làm nô lệ trước khi bị đưa sang châu Mỹ. Năm 2011, hòn đảo được đổi tên thành Kunta Kinteh để tưởng nhớ nhân vật trong tác phẩm “Roots” của Alex Haley. Sau khi Anh cấm buôn bán nô lệ, thị trấn Bathurst (nay là Banjul) được lập năm 1816 để kiểm soát cửa sông. Các thỏa thuận với Pháp cuối thế kỷ 19 vạch ra đường biên giới kỳ lạ, bao quanh Gambia hoàn toàn bởi Senegal.
Từ Jawara đến Barrow
Gambia độc lập ngày 18 tháng 2 năm 1965 và trở thành nước cộng hòa năm 1970 dưới quyền Dawda Jawara, người duy trì chế độ đa đảng hiếm hoi trong khu vực suốt gần ba thập kỷ. Liên bang Senegambia với Senegal tồn tại từ 1982 đến 1989. Năm 1994, trung úy Yahya Jammeh đảo chính và cai trị 22 năm, thời kỳ bị các tổ chức nhân quyền cáo buộc đàn áp nghiêm trọng. Tháng 12 năm 2016, Adama Barrow thắng bầu cử; sau khi Jammeh từ chối rời chức, sức ép và sự can thiệp của Cộng đồng Kinh tế Tây Phi (ECOWAS) buộc ông ra đi tháng 1 năm 2017, mở ra giai đoạn khôi phục dân chủ và điều tra các vi phạm trong quá khứ.
History of The Gambia
Stone circles and river kingdoms
Along the Gambia River stand the Senegambian stone circles, hundreds of laterite pillars raised as burial monuments between roughly the third century BCE and the sixteenth century CE, now a UNESCO World Heritage Site shared with Senegal. From the thirteenth century the region fell within the orbit of the Mali Empire; Mandinka, Wolof and Serer states along both banks paid tribute and traded gold, salt and cloth with the interior. Later the Kaabu kingdom rose to the south, while Islam spread through merchants and scholars, shaping the culture of most inhabitants.
Forts, slavery and British rule
Portuguese sailors reached the river mouth in the mid-fifteenth century. In 1661 the English seized a small mid-river island, naming it James Island; its fort became a holding point for captives before they were shipped to the Americas. In 2011 the island was renamed Kunta Kinteh in memory of the figure in Alex Haley’s “Roots”. After Britain banned the slave trade, the town of Bathurst (now Banjul) was founded in 1816 to control the estuary. Late nineteenth-century agreements with France drew the unusual border that leaves The Gambia entirely surrounded by Senegal.
From Jawara to Barrow
The Gambia became independent on 18 February 1965 and a republic in 1970 under Dawda Jawara, who kept a multiparty system, rare in the region, for nearly three decades. A Senegambia Confederation with Senegal lasted from 1982 to 1989. In 1994 Lieutenant Yahya Jammeh seized power in a coup and ruled for 22 years, a period human rights groups accuse of serious repression. In December 2016 Adama Barrow won the election; when Jammeh refused to leave, pressure and intervention by the Economic Community of West African States (ECOWAS) forced him out in January 2017, opening an era of democratic renewal and inquiry into past abuses.
📚 Nguồn đối chiếu · Sources
Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.
Khám phá tiếp · Keep exploring
Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Phi · Africa hoặc mở danh mục 195 quốc gia →
