AIImpish
Lịch sử thế giới › Châu Phi · Africa › Gabon
Ảnh bìa / Cover photo: FX · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0
Tóm tắt · In brief
Bao phủ bởi rừng mưa xích đạo, Gabon là nơi các cảng buôn bán trên cửa sông Gabon giao thoa với thương nhân châu Âu, nơi những nô lệ được giải phóng lập nên Libreville, và nơi một gia đình cầm quyền suốt hơn nửa thế kỷ.
Cloaked in equatorial rainforest, Gabon is where estuary trading kingdoms met European merchants, where freed captives founded Libreville, and where a single family held power for more than half a century after independence.
⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources
Dấu mốc chính · Key dates
- Thập niên 1470Người Bồ Đào Nha đến cửa sông / Portuguese reach the estuary
- 1849Thành lập Libreville / Libreville founded
- 1910Thuộc Châu Phi Xích Đạo thuộc Pháp / Joins French Equatorial Africa
- 1960Độc lập / Independence
- 2023Đảo chính chấm dứt thời Bongo / Coup ends Bongo era
Lịch sử Gabon
Rừng xanh và các dân tộc đầu tiên
Những cộng đồng săn bắt hái lượm ở rừng, tổ tiên của các nhóm Baka và Babongo ngày nay, là những cư dân lâu đời nhất của Gabon. Tại vườn quốc gia Lopé, các di chỉ đồ đá và hàng nghìn hình khắc trên đá cho thấy lịch sử con người kéo dài hàng thiên niên kỷ. Từ thiên niên kỷ 1 TCN, các nhóm nói tiếng Bantu mang theo nghề nông và luyện sắt tiến vào lưu vực sông Ogooué. Người Myene lập các cộng đồng buôn bán ven biển, trong khi người Fang, sau này trở thành nhóm dân đông nhất, di cư đến từ phía bắc vào khoảng thế kỷ 18–19. Những tượng hộ vệ di cốt và mặt nạ chạm khắc của các dân tộc này nay được trân trọng tại nhiều bảo tàng trên thế giới.
Thương mại, nô lệ và Pháp thuộc
Thủy thủ Bồ Đào Nha đến cửa sông vào thập niên 1470 và đặt tên “Gabão”, theo hình dáng chiếc áo choàng có mũ trùm. Trong nhiều thế kỷ, ngà voi, gỗ và con người bị mua bán qua các thủ lĩnh ven biển, khiến vùng này trở thành một điểm của buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương. Năm 1839, Pháp ký hiệp ước với vua Denis Rapontchombo; năm 1849, những người châu Phi được giải thoát từ một tàu buôn nô lệ định cư và lập nên Libreville, “thành phố tự do”. Pierre Savorgnan de Brazza thám hiểm nội địa, và năm 1910 Gabon trở thành một phần của Châu Phi Xích Đạo thuộc Pháp. Bệnh viện của Albert Schweitzer ở Lambaréné, mở năm 1913, trở nên nổi tiếng thế giới.
Từ độc lập đến chuyển tiếp
Gabon giành độc lập ngày 17 tháng 8 năm 1960, với Léon M’ba là tổng thống đầu tiên. Sau khi ông mất năm 1967, Omar Bongo lên nắm quyền và cầm quyền đến khi qua đời năm 2009, trở thành một trong những nguyên thủ tại vị lâu nhất thế giới. Dầu mỏ, mangan và gỗ đem lại thu nhập bình quân cao so với khu vực, nhưng của cải phân bổ không đồng đều. Con trai ông, Ali Bongo, kế nhiệm năm 2009. Tháng 8 năm 2023, ngay sau cuộc bầu cử gây tranh cãi, quân đội lật đổ ông; tướng Brice Oligui Nguema dẫn dắt giai đoạn chuyển tiếp và thắng cuộc bầu cử tổng thống tháng 4 năm 2025.
History of Gabon
Forests and first peoples
Forest hunter-gatherer communities, ancestors of today’s Baka and Babongo, are Gabon’s oldest inhabitants. In Lopé National Park, stone-tool sites and thousands of rock engravings reveal human history stretching back millennia. From the first millennium BCE, Bantu-speaking groups bringing farming and iron-working moved into the Ogooué River basin. The Myene founded trading communities along the coast, while the Fang, later the largest group, migrated in from the north around the eighteenth and nineteenth centuries. Carved reliquary guardians and masks made by these peoples are now prized in museums worldwide.
Trade, slavery and French rule
Portuguese sailors reached the estuary in the 1470s and named it “Gabão” after its resemblance to a hooded cloak. For centuries ivory, timber and human beings were traded through coastal chiefs, making the region part of the transatlantic slave trade. In 1839 France signed a treaty with King Denis Rapontchombo; in 1849 Africans freed from a slave ship settled and founded Libreville, the “free town”. Pierre Savorgnan de Brazza explored the interior, and in 1910 Gabon became part of French Equatorial Africa. Albert Schweitzer’s hospital at Lambaréné, opened in 1913, became world-famous.
From independence to transition
Gabon became independent on 17 August 1960, with Léon M’ba as its first president. After his death in 1967 Omar Bongo took over and ruled until his own death in 2009, making him one of the world’s longest-serving leaders. Oil, manganese and timber gave Gabon high average incomes for the region, but wealth was unevenly shared. His son Ali Bongo succeeded him in 2009. In August 2023, immediately after a disputed election, the army removed him; General Brice Oligui Nguema led a transition and won the presidential election of April 2025.
📚 Nguồn đối chiếu · Sources
Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.
Khám phá tiếp · Keep exploring
Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Phi · Africa hoặc mở danh mục 195 quốc gia →
