AIImpish
Lịch sử thế giới › Châu Phi · Africa › Burkina Faso
Ảnh bìa / Cover photo: qiv · Wikimedia Commons · CC BY-SA 2.0
Tóm tắt · In brief
Từ các vương quốc Mossi với vị Mogho Naba vẫn giữ nghi lễ hằng tuần ở Ouagadougou đến cuộc cách mạng của Thomas Sankara, người đặt tên nước là “Đất của những người chính trực”, Burkina Faso có một lịch sử đầy khát vọng và biến động.
From the Mossi kingdoms, whose Mogho Naba still holds weekly ceremonies in Ouagadougou, to Thomas Sankara’s revolution that renamed the country “Land of Upright People”, Burkina Faso’s history is one of proud traditions, bold ambitions and repeated upheaval.
⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources
Dấu mốc chính · Key dates
- 1896Pháp chiếm Ouagadougou / France occupies Ouagadougou
- 1919Thành lập thuộc địa Thượng Volta / Colony of Upper Volta created
- 1960Độc lập / Independence
- 1984Đổi tên thành Burkina Faso / Renamed Burkina Faso
- 2014Cuộc nổi dậy lật đổ Compaoré / Uprising ousts Compaoré
Lịch sử Burkina Faso
Các vương quốc Mossi
Từ khoảng thế kỷ XV, các chiến binh kỵ mã Mossi đã lập nên một loạt vương quốc trên cao nguyên trung tâm, nổi bật là Ouagadougou và Yatenga. Đứng đầu vương quốc Ouagadougou là Mogho Naba, người cai trị qua một triều đình có tổ chức chặt chẽ; nghi lễ hằng tuần của ông vẫn được duy trì đến ngày nay. Các vương quốc Mossi nổi tiếng vì đã kháng cự thành công trước các đế quốc Mali và Songhai. Ở phía tây nam, người Lobi, Bobo và Gan có xã hội phi tập quyền, và tàn tích đá Loropéni gắn với hoạt động khai thác vàng vùng này là di sản thế giới đầu tiên của đất nước.
Thượng Volta thuộc Pháp
Cuối thế kỷ XIX, Pháp chinh phục khu vực; năm 1896, quân Pháp tiến vào Ouagadougou. Thuộc địa Thượng Volta được thành lập năm 1919, nhưng đến năm 1932 lại bị chia cắt cho các thuộc địa láng giềng Bờ Biển Ngà, Soudan thuộc Pháp và Niger, chủ yếu để cung cấp lao động cho đồn điền và công trình ở nơi khác. Hàng chục nghìn người Mossi bị đưa đi lao động cưỡng bức hoặc tòng quân. Năm 1947, nhờ vận động của giới lãnh đạo truyền thống và chính trị, Thượng Volta được tái lập trong ranh giới cũ, và dần tiến tới tự trị trong khuôn khổ Cộng đồng Pháp.
Từ Sankara đến thời kỳ bất ổn
Thượng Volta giành độc lập ngày 5 tháng 8 năm 1960, với Maurice Yaméogo làm tổng thống. Đất nước trải qua nhiều cuộc đảo chính cho đến khi đại úy Thomas Sankara lên nắm quyền năm 1983; ông phát động các chương trình tiêm chủng, xóa mù chữ, trồng cây và đề cao quyền phụ nữ, đồng thời đổi tên nước thành Burkina Faso năm 1984. Sankara bị sát hại trong cuộc đảo chính năm 1987 đưa Blaise Compaoré lên cầm quyền suốt 27 năm. Năm 2014, làn sóng biểu tình buộc Compaoré từ chức. Từ năm 2015, các cuộc tấn công của nhóm vũ trang thánh chiến gây ra khủng hoảng nhân đạo, và năm 2022 quân đội hai lần đảo chính.
History of Burkina Faso
The Mossi kingdoms
From around the fifteenth century, Mossi horsemen founded a series of kingdoms on the central plateau, most notably Ouagadougou and Yatenga. The kingdom of Ouagadougou was headed by the Mogho Naba, who ruled through a carefully organised court; his weekly ceremony is still performed today. The Mossi kingdoms were renowned for successfully resisting the empires of Mali and Songhai. In the south-west, the Lobi, Bobo and Gan peoples lived in decentralised societies, and the stone ruins of Loropéni, linked to the region’s gold trade, became the country’s first World Heritage Site.
French Upper Volta
In the late nineteenth century France conquered the region, and French troops entered Ouagadougou in 1896. The colony of Upper Volta was created in 1919, but in 1932 it was broken up among neighbouring Côte d’Ivoire, French Sudan and Niger, largely to supply labour for plantations and public works elsewhere. Tens of thousands of Mossi were sent into forced labour or conscripted. In 1947, after lobbying by traditional and political leaders, Upper Volta was restored within its former borders and moved gradually toward self-government within the French Community.
From Sankara to an era of turmoil
Upper Volta became independent on 5 August 1960, with Maurice Yaméogo as president. A series of coups followed until Captain Thomas Sankara took power in 1983; he launched campaigns for vaccination, literacy, tree planting and women’s rights, and in 1984 renamed the country Burkina Faso. Sankara was killed in the 1987 coup that brought Blaise Compaoré to power for 27 years. In 2014 mass protests forced Compaoré to resign. Since 2015 attacks by jihadist armed groups have caused a humanitarian crisis, and in 2022 the army staged two coups.
📚 Nguồn đối chiếu · Sources
Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.
Khám phá tiếp · Keep exploring
Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Phi · Africa hoặc mở danh mục 195 quốc gia →
