Lịch sử thế giới › Châu Phi · Africa › Angola

Ảnh bìa / Cover photo: Erik Cleves Kristensen · Wikimedia Commons · CC BY 2.0

Tóm tắt · In brief

Từ vương quốc Ndongo và cuộc kháng chiến của nữ hoàng Njinga đến gần năm thế kỷ dưới ách Bồ Đào Nha, mười ba năm chiến tranh giành độc lập và 27 năm nội chiến, lịch sử Angola là câu chuyện về sức bền bỉ của một dân tộc.

From the Kingdom of Ndongo and Queen Njinga’s defiance to nearly five centuries of Portuguese rule, thirteen years of liberation war and a 27-year civil war, Angola’s history is a story of endurance, oil wealth and a nation rebuilding itself.

⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources

Dấu mốc chính · Key dates

  • 1483Người Bồ Đào Nha đến cửa sông Congo / Portuguese reach the Congo estuary
  • 1575Thành lập Luanda / Founding of Luanda
  • 1961Khởi đầu chiến tranh giành độc lập / Liberation war begins
  • 1975Độc lập, nội chiến bùng nổ / Independence and outbreak of civil war
  • 2002Kết thúc nội chiến / End of the civil war

Lịch sử Angola

Các vương quốc Kongo và Ndongo

Trước khi người châu Âu đến, vùng đất Angola ngày nay là nơi sinh sống của các dân tộc nói tiếng Bantu, những người đã di cư đến đây từ hàng nghìn năm trước và mang theo nghề luyện sắt cùng nông nghiệp. Ở phía bắc, Vương quốc Kongo với kinh đô Mbanza Kongo kiểm soát một mạng lưới buôn bán rộng lớn; năm 1491, vua Kongo tiếp nhận Kitô giáo sau khi người Bồ Đào Nha đến. Xa hơn về phía nam, vương quốc Ndongo của người Mbundu có các vị vua mang tước hiệu ngola – từ đó mà có tên gọi Angola. Những trung tâm quyền lực này có triều đình, hệ thống cống nạp và đồng tiền vỏ ốc nzimbu riêng.

Buôn bán nô lệ và ách thuộc địa Bồ Đào Nha

Năm 1575, Paulo Dias de Novais lập nên Luanda, biến nơi đây thành một trong những cảng xuất khẩu nô lệ lớn nhất Đại Tây Dương; hàng triệu người châu Phi đã bị đưa từ vùng này sang Brazil và châu Mỹ. Nữ hoàng Njinga của Ndongo và Matamba đã khéo léo kết hợp ngoại giao và chiến tranh để chống lại người Bồ Đào Nha suốt nhiều thập kỷ ở thế kỷ XVII, trở thành biểu tượng kháng chiến. Sau khi chế độ nô lệ bị bãi bỏ, Bồ Đào Nha chỉ thực sự chinh phục toàn bộ nội địa vào đầu thế kỷ XX, áp đặt lao động cưỡng bức và thu hút làn sóng người định cư da trắng.

Độc lập, nội chiến và tái thiết

Năm 1961, các cuộc nổi dậy ở Luanda và miền bắc mở đầu cuộc chiến giành độc lập kéo dài mười ba năm, do ba phong trào MPLA, FNLA và UNITA tiến hành. Sau Cách mạng Hoa Cẩm Chướng ở Lisbon năm 1974, Angola giành độc lập ngày 11 tháng 11 năm 1975 dưới chính quyền MPLA của Agostinho Neto. Nhưng hòa bình không đến: cuộc nội chiến giữa MPLA và UNITA, bị cuốn vào Chiến tranh Lạnh với sự can dự của Cuba, Nam Phi, Liên Xô và Hoa Kỳ, kéo dài đến khi Jonas Savimbi tử trận năm 2002. Từ đó, nguồn dầu mỏ đã thúc đẩy tái thiết, dù bất bình đẳng vẫn là thách thức lớn.

History of Angola

The kingdoms of Kongo and Ndongo

Long before Europeans arrived, the land that is now Angola was home to Bantu-speaking peoples who had migrated there over centuries, bringing ironworking and farming. In the north, the Kingdom of Kongo, ruled from Mbanza Kongo, controlled a wide trading network; its king embraced Christianity in 1491 after the Portuguese made contact. Farther south, the Mbundu kingdom of Ndongo was led by kings bearing the title ngola – the origin of the name Angola. These centres of power had royal courts, tribute systems and even their own currency of nzimbu shells.

The slave trade and Portuguese colonial rule

In 1575 Paulo Dias de Novais founded Luanda, which became one of the largest slave-exporting ports on the Atlantic; millions of Africans were shipped from the region to Brazil and the Americas. In the seventeenth century Queen Njinga of Ndongo and Matamba combined shrewd diplomacy and warfare to resist the Portuguese for decades, becoming an enduring symbol of resistance. Even after the slave trade ended, Portugal only fully conquered the interior in the early twentieth century, imposing forced labour and encouraging a wave of white settlement.

Independence, civil war and reconstruction

In 1961 uprisings in Luanda and the north opened a thirteen-year war of independence fought by three movements: the MPLA, the FNLA and UNITA. After the Carnation Revolution in Lisbon in 1974, Angola became independent on 11 November 1975 under Agostinho Neto’s MPLA government. Peace did not follow: a civil war between the MPLA and UNITA, drawn into the Cold War with involvement from Cuba, South Africa, the Soviet Union and the United States, lasted until Jonas Savimbi was killed in 2002. Since then oil revenues have driven reconstruction, though inequality remains a major challenge.

📚 Nguồn đối chiếu · Sources

  1. Encyclopaedia Britannica — Angola
  2. Wikipedia — History of Angola

Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.

Khám phá tiếp · Keep exploring

Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Phi · Africa hoặc mở danh mục 195 quốc gia →