Lịch sử thế giới › Châu Mỹ · Americas › Honduras

Ảnh bìa / Cover photo: Adalberto Hernandez Vega from Copan Ruinas, Honduras · Wikimedia Commons · CC BY 2.0

Tóm tắt · In brief

Honduras từng là nơi tọa lạc Copán, một trong những thành bang Maya tinh xảo nhất với cầu thang chữ tượng hình dài nhất châu Mỹ, rồi lần lượt trải qua thời thuộc địa Tây Ban Nha, cơn sốt bạc và kỷ nguyên “cộng hòa chuối” đầy biến động.

Honduras was home to Copán, one of the most refined Maya city-states, whose Hieroglyphic Stairway bears the longest known Maya inscription, before passing through Spanish rule, a silver boom and a turbulent era as the original “banana republic”.

⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources

Dấu mốc chính · Key dates

  • 426Triều đại Copán được thành lập / Copán dynasty founded
  • 1502Colombo đến bờ biển Honduras / Columbus reaches the Honduran coast
  • 1821Độc lập khỏi Tây Ban Nha / Independence from Spain
  • 1838Rời Liên bang Trung Mỹ / Leaves the Federal Republic of Central America
  • 1998Bão Mitch tàn phá đất nước / Hurricane Mitch devastates the country

Lịch sử Honduras

Copán và thế giới Maya

Ở thung lũng phía tây Honduras, thành phố Copán phát triển rực rỡ trong thời kỳ Maya cổ điển. Theo các văn khắc, năm 426 CN vị vua K’inich Yax K’uk’ Mo’ lập nên triều đại gồm mười sáu đời vua cai trị suốt gần bốn thế kỷ. Các nghệ nhân Copán nổi tiếng với những tấm bia đá chạm khắc gần như tượng tròn, sân bóng nghi lễ và Cầu thang Chữ tượng hình ghi lại lịch sử vương triều. Ngoài người Maya, nhiều dân tộc khác như Lenca, Pech và Tolupan sinh sống khắp vùng núi và bờ biển. Đến thế kỷ IX, Copán dần suy tàn, có lẽ do dân số quá đông, suy thoái môi trường và khủng hoảng chính trị.

Thuộc địa Tây Ban Nha

Năm 1502, trong chuyến hải hành cuối cùng, Colombo đi dọc bờ biển phía bắc và được cho là đã đặt tên vùng này theo những vùng nước sâu, “honduras”. Cuộc chinh phục từ thập niên 1520 vấp phải sự kháng cự quyết liệt, tiêu biểu là thủ lĩnh người Lenca Lempira, người nay được tôn vinh là anh hùng dân tộc và có tên được dùng cho đồng tiền quốc gia. Dưới quyền Tổng trấn Guatemala, Comayagua trở thành trung tâm hành chính, còn các mỏ bạc quanh Tegucigalpa thu hút người định cư. Trên bờ Caribe, pháo đài Omoa được xây để chống cướp biển, trong khi người Anh và người Miskito tranh giành ảnh hưởng ở vùng Mosquitia.

Từ cộng hòa đến ngày nay

Honduras giành độc lập cùng các tỉnh Trung Mỹ năm 1821, tham gia Liên bang Trung Mỹ do người con Honduras Francisco Morazán lãnh đạo, rồi tách ra năm 1838. Cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, các công ty chuối Mỹ như United Fruit và Standard Fruit chi phối kinh tế và chính trị, khiến Honduras gắn với cụm từ “cộng hòa chuối”. Đất nước trải qua nhiều thập kỷ đảo chính và chính quyền quân sự trước khi trở lại chế độ dân sự năm 1982. Bão Mitch năm 1998 gây thiệt hại nặng nề, và cuộc khủng hoảng chính trị năm 2009 lật đổ Tổng thống Manuel Zelaya vẫn gây chia rẽ sâu sắc.

History of Honduras

Copán and the Maya world

In the valleys of western Honduras, the city of Copán flourished during the Classic Maya period. According to its inscriptions, in 426 CE King K’inich Yax K’uk’ Mo’ founded a dynasty of sixteen rulers that governed for nearly four centuries. Copán’s artists were famed for stelae carved almost in the round, a ceremonial ballcourt and the Hieroglyphic Stairway recording the dynasty’s history. Beyond the Maya, other peoples such as the Lenca, Pech and Tolupan lived across the mountains and coasts. By the ninth century Copán was in decline, probably because of overpopulation, environmental degradation and political crisis.

Spanish colonial rule

In 1502, on his final voyage, Columbus sailed along the northern coast and is said to have named the region after its deep waters, “honduras”. The conquest from the 1520s met fierce resistance, most famously from the Lenca leader Lempira, now honoured as a national hero whose name the currency bears. Under the Captaincy General of Guatemala, Comayagua became the administrative centre, while silver mines around Tegucigalpa drew settlers. On the Caribbean shore the fortress of Omoa was built against pirates, while the British and the Miskito contested influence over the Mosquitia region.

From republic to the present

Honduras gained independence with the other Central American provinces in 1821, joined the Federal Republic of Central America led by the Honduran-born Francisco Morazán, and left it in 1838. In the late nineteenth and early twentieth centuries American banana companies such as United Fruit and Standard Fruit dominated the economy and politics, tying Honduras to the phrase “banana republic”. The country endured decades of coups and military governments before returning to civilian rule in 1982. Hurricane Mitch caused massive damage in 1998, and the 2009 political crisis that ousted President Manuel Zelaya remains deeply divisive.

📚 Nguồn đối chiếu · Sources

  1. Encyclopaedia Britannica — Honduras
  2. Wikipedia — History of Honduras
  3. UNESCO — Maya Site of Copan

Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.

Khám phá tiếp · Keep exploring

Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Mỹ · Americas hoặc mở danh mục 195 quốc gia →