Lịch sử thế giới › Châu Âu · Europe › Malta

Ảnh bìa / Cover photo: FritzPhotography · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

Tóm tắt · In brief

Chỉ là một quần đảo nhỏ giữa Địa Trung Hải, Malta sở hữu những đền đá cổ hơn cả Kim tự tháp Ai Cập, từng là pháo đài của các Hiệp sĩ Thánh Gioan và là “hòn đảo anh hùng” duy nhất được trao Huân chương George.

A tiny archipelago in the heart of the Mediterranean, Malta holds stone temples older than Egypt’s pyramids, served as the fortress of the Knights of St John, and is the only nation ever awarded Britain’s George Cross as a whole.

⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources

Dấu mốc chính · Key dates

  • khoảng 3600 TCN / c. 3600 BCEXây dựng đền Ġgantija / Ġgantija temples built
  • 1530Hiệp sĩ Thánh Gioan nhận Malta / Knights of St John receive Malta
  • 1565Cuộc Đại vây hãm / The Great Siege
  • 1964Độc lập khỏi Anh / Independence from Britain
  • 2004Gia nhập Liên minh châu Âu / Joins the European Union

Lịch sử Malta

Đền đá cổ và các đế chế Địa Trung Hải

Từ khoảng 3600 TCN, cư dân thời đồ đá mới trên đảo Gozo và Malta đã dựng nên các quần thể đền cự thạch như Ġgantija, Ħaġar Qim và Mnajdra, thuộc hàng công trình đứng tự do cổ nhất thế giới. Nằm ở vị trí trung tâm của các tuyến hàng hải, quần đảo lần lượt đón người Phoenicia, người Carthage rồi thuộc La Mã từ năm 218 TCN. Theo sách Công vụ Tông đồ, Thánh Phaolô bị đắm tàu tại đây vào khoảng năm 60 CN, gắn Malta với Kitô giáo từ rất sớm. Sau thời Byzantine, người Ả Rập chiếm đảo năm 870 và để lại dấu ấn sâu đậm trong tiếng Malta – ngôn ngữ gốc Semit duy nhất viết bằng chữ Latinh.

Hiệp sĩ Thánh Gioan và Cuộc Đại vây hãm

Người Norman từ Sicilia đến năm 1091, đưa Malta vào quỹ đạo của châu Âu Kitô giáo suốt nhiều thế kỷ. Năm 1530, Hoàng đế Karl V trao quần đảo cho Dòng Hiệp sĩ Thánh Gioan, vốn vừa bị đẩy khỏi Rhodes. Năm 1565, hạm đội hùng hậu của Đế quốc Ottoman bao vây đảo suốt gần bốn tháng; các hiệp sĩ dưới quyền Đại thống lĩnh Jean de La Valette cùng dân Malta đã đứng vững và buộc quân Ottoman rút lui. Ngay sau đó, thủ đô Valletta được xây dựng trên bán đảo Sceberras với hệ thống thành lũy đồ sộ, nhà thờ Thánh Gioan dát vàng và những dinh thự Baroque còn nguyên vẹn đến ngày nay.

Từ thuộc địa Anh đến quốc gia châu Âu

Năm 1798, Napoléon Bonaparte chiếm Malta trên đường sang Ai Cập, nhưng người dân nổi dậy và nhờ sự hỗ trợ của Anh đã đánh đuổi quân Pháp năm 1800. Hiệp ước Paris 1814 xác nhận Malta là thuộc địa Anh, trở thành căn cứ hải quân then chốt. Trong Thế chiến II, hòn đảo hứng chịu những đợt không kích dữ dội của phe Trục; năm 1942, vua George VI trao Huân chương George cho toàn thể người dân. Malta giành độc lập năm 1964, trở thành nước cộng hòa năm 1974 và đóng cửa căn cứ quân sự Anh cuối cùng năm 1979. Quốc gia nhỏ nhất Liên minh châu Âu gia nhập khối năm 2004 và dùng đồng euro từ năm 2008.

History of Malta

Ancient temples and Mediterranean empires

From around 3600 BCE, Neolithic islanders on Gozo and Malta raised megalithic temple complexes such as Ġgantija, Ħaġar Qim and Mnajdra, among the oldest free-standing structures on Earth. Sitting astride the sea lanes, the archipelago passed to the Phoenicians, then Carthage, and came under Rome in 218 BCE. According to the Acts of the Apostles, St Paul was shipwrecked here around 60 CE, tying Malta to Christianity from its earliest days. After Byzantine rule, Arabs took the islands in 870 and left a deep imprint on Maltese, the only Semitic language written in the Latin alphabet.

The Knights of St John and the Great Siege

Normans from Sicily arrived in 1091, anchoring Malta in Christian Europe for centuries to come. In 1530 Emperor Charles V granted the islands to the Knights of St John, recently expelled from Rhodes. In 1565 a vast Ottoman fleet besieged Malta for nearly four months; the knights under Grand Master Jean de La Valette, fighting alongside the Maltese, held out until the Ottomans withdrew. Almost immediately, the new capital of Valletta rose on the Sceberras peninsula, with massive bastions, the gilded St John’s Co-Cathedral and Baroque palaces that survive intact today.

From British colony to European state

In 1798 Napoleon Bonaparte seized Malta on his way to Egypt, but the Maltese rose up and, with British help, drove out the French in 1800. The 1814 Treaty of Paris confirmed Malta as a British colony and a key naval base. During the Second World War the island endured ferocious Axis bombing, and in 1942 King George VI awarded the George Cross to its entire people. Malta became independent in 1964, a republic in 1974, and closed the last British military base in 1979. The EU’s smallest member joined the bloc in 2004 and adopted the euro in 2008.

📚 Nguồn đối chiếu · Sources

  1. Encyclopaedia Britannica — Malta
  2. Wikipedia — History of Malta

Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.

Khám phá tiếp · Keep exploring

Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Âu · Europe hoặc mở danh mục 195 quốc gia →