AIImpish
← Danh mục lịch sử thế giới / World history index
Lịch sử Mông Cổ · History of Mongolia
Tổng quan nghiên cứu song ngữ · Bilingual research overview · 25/09/2026
Tiếng Việt · English · Niên biểu / Timeline · Nguồn / Sources
Tiếng Việt
Các đế chế thảo nguyên
Thảo nguyên Mông Cổ là quê hương của nhiều liên minh du mục như Hung Nô, Đột Quyết và Hồi Hột. Thung lũng Orkhon lưu giữ bia ký, kinh đô và dấu vết của các đế chế này qua nhiều thế kỷ.
Thành Cát Tư Hãn và Đế chế Mông Cổ
Năm 1206, Temüjin được tôn làm Thành Cát Tư Hãn. Đế chế Mông Cổ trở thành đế chế liền mạch lớn nhất lịch sử, nối Đông Á với Trung Đông và Đông Âu, thúc đẩy giao thương nhưng cũng gây tàn phá lớn; Karakorum là kinh đô. Hốt Tất Liệt lập nhà Nguyên ở Trung Quốc. Sau khi đế chế chia rẽ, Phật giáo Tây Tạng lan rộng từ thế kỷ XVI và nhà Thanh kiểm soát Mông Cổ từ thế kỷ XVII.
Thế kỷ XX và dân chủ
Mông Cổ tuyên bố tự trị khi nhà Thanh sụp đổ năm 1911. Với sự hỗ trợ của Liên Xô, Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ ra đời năm 1924; các cuộc thanh trừng những năm 1930 nhắm vào tu sĩ và trí thức. Cách mạng dân chủ hòa bình năm 1990 mở ra hệ thống đa đảng và kinh tế thị trường, với khai khoáng là trụ cột.
English
Steppe empires
The Mongolian steppe was home to nomadic confederations such as the Xiongnu, the Turks and the Uyghurs. The Orkhon Valley preserves inscriptions, capitals and traces of these empires across centuries.
Genghis Khan and the Mongol Empire
In 1206 Temüjin was proclaimed Genghis Khan. The Mongol Empire became the largest contiguous empire in history, linking East Asia with the Middle East and Eastern Europe, promoting trade while causing great destruction; Karakorum was its capital. Kublai Khan founded the Yuan dynasty in China. After the empire split, Tibetan Buddhism spread from the sixteenth century, and the Qing controlled Mongolia from the seventeenth.
The twentieth century and democracy
Mongolia declared autonomy as the Qing collapsed in 1911. With Soviet backing, the Mongolian People’s Republic was founded in 1924; purges in the 1930s targeted monks and intellectuals. A peaceful democratic revolution in 1990 introduced multiparty politics and a market economy, with mining as a pillar.
Niên biểu chọn lọc · Selected timeline
- 1206 — Thành Cát Tư Hãn / Genghis Khan proclaimed
- 1271 — Nhà Nguyên / Yuan dynasty
- 1911 — Tuyên bố tự trị / Autonomy declared
- 1924 — Cộng hòa Nhân dân / People’s Republic
- 1990 — Cách mạng dân chủ / Democratic revolution
Nguồn và phương pháp · Sources and method
Bài tổng hợp và diễn giải; đối chiếu các nguồn dưới đây theo chủ đề. / An original interpretive synthesis; consult the following sources by topic.
- UNESCO World Heritage Centre — Orkhon Valley Cultural Landscape (di sản / heritage).
- CIA World Factbook — archived background (niên biểu và bối cảnh / chronology and context; archival edition).
Ghi chú / Note: Tổng quan chọn lọc; các tranh luận và trải nghiệm địa phương cần đọc thêm tư liệu gốc cùng nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview; consult primary records and specialist scholarship for contested questions and local experiences.
