Lịch sử thế giới › Châu Á · Asia › Kazakhstan

Ảnh bìa / Cover photo: Petar Milošević · Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0

Tóm tắt · In brief

Trên thảo nguyên mênh mông nơi con người có thể đã thuần hóa ngựa từ rất sớm, Kazakhstan là quê hương của các chiến binh Saka, những thành phố Con đường Tơ lụa, Hãn quốc Kazakh và cả sân bay vũ trụ đưa con người đầu tiên vào không gian.

On the vast steppe where horses may first have been domesticated, Kazakhstan was home to Saka warriors, Silk Road cities and the Kazakh Khanate – and to the cosmodrome that launched the first human into space.

⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources

Dấu mốc chính · Key dates

  • 1465Hãn quốc Kazakh ra đời / Kazakh Khanate founded
  • 1731Tiểu Juz chấp nhận sự bảo hộ của Nga / Junior Zhuz accepts Russian protection
  • 1949Vụ thử hạt nhân đầu tiên ở Semipalatinsk / First nuclear test at Semipalatinsk
  • 1991Độc lập / Independence
  • 1997Dời thủ đô về Akmola (Astana) / Capital moves to Akmola (Astana)

Lịch sử Kazakhstan

Thảo nguyên, Saka và Con đường Tơ lụa

Tại di chỉ Botai ở miền bắc, các nhà khảo cổ tìm thấy những bằng chứng sớm về việc con người sử dụng ngựa từ khoảng thiên niên kỷ 4 TCN. Sau đó, các bộ tộc du mục Saka làm chủ thảo nguyên; ngôi mộ “Người Vàng” ở Issyk với bộ giáp trang trí bằng vàng là biểu tượng của nền văn hóa này. Các hãn quốc Turk kế tiếp nhau, trong khi những thành phố như Otrar và Turkestan phát triển nhờ Con đường Tơ lụa. Năm 1219, quân Mông Cổ của Thành Cát Tư Hãn phá hủy Otrar. Cuối thế kỷ 14, Timur cho xây lăng mộ đồ sộ của nhà thần bí Khoja Ahmed Yasawi tại Turkestan.

Hãn quốc Kazakh và sự bành trướng của Nga

Khoảng năm 1465, các thủ lĩnh Kerei và Janibek tách khỏi hãn quốc Uzbek và lập ra Hãn quốc Kazakh, sau này chia thành ba liên minh bộ lạc gọi là Juz: Đại, Trung và Tiểu. Đầu thế kỷ 18, các cuộc tấn công của người Dzungar gây ra thảm họa được ghi nhớ là “Những năm bất hạnh lớn”. Tìm kiếm sự che chở, Tiểu Juz chấp nhận sự bảo hộ của Nga năm 1731, mở đường cho việc sáp nhập dần toàn bộ thảo nguyên vào Đế quốc Nga. Cuộc khởi nghĩa của Kenesary Kasymov giữa thế kỷ 19 và cuộc nổi dậy năm 1916 chống lệnh cưỡng bức lao động đều bị đàn áp.

Thời Xô viết và nhà nước độc lập

Dưới thời Liên Xô, chính sách tập thể hóa và ép người du mục định cư đầu thập niên 1930 gây ra nạn đói thảm khốc, khiến hơn một triệu người chết và nhiều người khác bỏ chạy. Kazakhstan cũng trở thành nơi lưu đày của nhiều dân tộc bị trục xuất. Chiến dịch khai hoang “Đất mới” từ năm 1954 biến thảo nguyên thành vựa lúa mì, và từ sân bay vũ trụ Baikonur, Yuri Gagarin bay vào vũ trụ năm 1961. Bãi thử Semipalatinsk thực hiện hàng trăm vụ nổ hạt nhân từ năm 1949 cho đến khi bị đóng cửa năm 1991. Độc lập cuối năm 1991, Kazakhstan từ bỏ kho vũ khí hạt nhân và được lãnh đạo bởi Nursultan Nazarbayev đến năm 2019.

History of Kazakhstan

Steppe, Saka and the Silk Road

At Botai in the north, archaeologists have found early evidence of people using horses around the 4th millennium BCE. Later the nomadic Saka ruled the steppe; the “Golden Man” burial at Issyk, with armour adorned in gold, has become a symbol of their culture. Successive Turkic khaganates followed, while cities such as Otrar and Turkestan prospered on the Silk Road. In 1219 Genghis Khan’s Mongols destroyed Otrar. In the late 14th century Timur ordered the monumental mausoleum of the Sufi mystic Khoja Ahmed Yasawi in Turkestan.

The Kazakh Khanate and Russian expansion

Around 1465 the chiefs Kerei and Janibek broke away from the Uzbek khanate and founded the Kazakh Khanate, later organized into three tribal confederations, the Senior, Middle and Junior Zhuz. In the early 18th century Dzungar invasions caused a catastrophe remembered as the “Years of Great Disaster”. Seeking protection, the Junior Zhuz accepted Russian suzerainty in 1731, opening the way to the gradual absorption of the whole steppe into the Russian Empire. The revolt of Kenesary Kasymov in the mid-19th century and the 1916 uprising against forced labour conscription were both suppressed.

Soviet rule and an independent state

Under Soviet rule, collectivization and the forced settlement of nomads in the early 1930s caused a catastrophic famine in which more than a million people died and many more fled. Kazakhstan also became a place of exile for deported peoples. The Virgin Lands campaign from 1954 turned the steppe into a wheat belt, and from the Baikonur cosmodrome Yuri Gagarin flew into space in 1961. The Semipalatinsk test site hosted hundreds of nuclear explosions from 1949 until its closure in 1991. Independent from late 1991, Kazakhstan gave up its nuclear arsenal and was led by Nursultan Nazarbayev until 2019.

📚 Nguồn đối chiếu · Sources

  1. Encyclopaedia Britannica — Kazakhstan
  2. Wikipedia — History of Kazakhstan

Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.

Khám phá tiếp · Keep exploring

Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Á · Asia hoặc mở danh mục 195 quốc gia →