AIImpish
Lịch sử thế giới › Châu Mỹ · Americas › Jamaica
Ảnh bìa / Cover photo: Diego Tirira from Quito, Ecuador · Wikimedia Commons · CC BY-SA 2.0
Tóm tắt · In brief
Jamaica là hòn đảo của người Taíno, của “thành phố tội lỗi nhất thế giới” Port Royal, của những đồn điền mía khắc nghiệt và các cộng đồng Maroon bất khuất, trước khi trở thành quốc gia độc lập mang tiếng nói văn hóa vang khắp thế giới.
Jamaica is the island of the Taíno, of Port Royal – once dubbed “the wickedest city on earth” – of harsh sugar plantations and defiant Maroon communities, long before it became an independent nation whose cultural voice carries around the world.
⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources
Dấu mốc chính · Key dates
- 1494Colombo đến Jamaica / Columbus reaches Jamaica
- 1655Anh chiếm đảo từ Tây Ban Nha / England seizes the island from Spain
- 1692Động đất nhấn chìm Port Royal / Earthquake destroys Port Royal
- 1838Chấm dứt chế độ nô lệ hoàn toàn / Full emancipation from slavery
- 1962Độc lập khỏi Anh / Independence from Britain
Lịch sử Jamaica
Xamayca và thời Tây Ban Nha
Người Taíno gọi hòn đảo là Xamayca, thường được hiểu là “vùng đất của gỗ và nước”. Họ trồng sắn, đánh cá và sống trong các làng ven biển trước khi Colombo đến năm 1494; chính ông cũng bị mắc kẹt trên đảo gần một năm vào 1503–1504. Tây Ban Nha lập khu định cư Sevilla la Nueva ở bờ bắc, sau đó dời thủ phủ về Spanish Town. Dưới ách lao dịch và dịch bệnh, cư dân Taíno suy giảm thảm khốc, và người châu Phi bị bắt làm nô lệ được đưa tới thay thế. Tuy vậy, Jamaica chỉ là thuộc địa nhỏ, ít được chú ý trong đế quốc Tây Ban Nha.
Đảo đường của Anh
Năm 1655, quân Anh chiếm Jamaica; nhiều người bị nô dịch trốn lên núi, hình thành các cộng đồng Maroon kiên cường. Port Royal trở thành căn cứ của cướp biển và tư lược như Henry Morgan, cho đến khi trận động đất năm 1692 nhấn chìm phần lớn thành phố xuống biển. Thế kỷ XVIII, Jamaica trở thành một trong những thuộc địa sản xuất đường lớn nhất thế giới, dựa trên sức lao động của hàng trăm nghìn người châu Phi bị bắt làm nô lệ. Các cuộc Chiến tranh Maroon kết thúc bằng hiệp ước năm 1739, còn cuộc khởi nghĩa Giáng sinh 1831–1832 do Samuel Sharpe lãnh đạo góp phần thúc đẩy Anh bãi bỏ chế độ nô lệ.
Tự do, độc lập và bản sắc
Chế độ nô lệ bị bãi bỏ năm 1834 và chế độ “học việc” kết thúc năm 1838, nhưng bất công vẫn kéo dài, dẫn tới cuộc nổi dậy Morant Bay năm 1865. Đầu thế kỷ XX, Marcus Garvey truyền cảm hứng cho phong trào tự hào và đoàn kết người gốc Phi trên toàn cầu. Các cuộc bạo động lao động năm 1938 khai sinh những công đoàn và hai chính đảng lớn, PNP và JLP. Jamaica độc lập ngày 6 tháng 8 năm 1962, vẫn giữ quân chủ Anh làm nguyên thủ. Từ đảo quốc nhỏ này, reggae của Bob Marley và những vận động viên chạy nước rút như Usain Bolt đã vươn tầm thế giới.
History of Jamaica
Xamayca and Spanish rule
The Taíno called the island Xamayca, often rendered as “land of wood and water”. They grew cassava, fished and lived in coastal villages before Columbus arrived in 1494; he himself was stranded on the island for almost a year in 1503–1504. Spain founded the settlement of Sevilla la Nueva on the north coast, later moving its capital to Spanish Town. Under forced labour and disease the Taíno population collapsed catastrophically, and enslaved Africans were brought in to replace them. Even so, Jamaica remained a small, little-regarded colony within the Spanish empire.
Britain’s sugar island
In 1655 English forces captured Jamaica; many enslaved people fled into the mountains, forming resilient Maroon communities. Port Royal became a base for pirates and privateers such as Henry Morgan until the 1692 earthquake plunged much of the town into the sea. In the eighteenth century Jamaica became one of the world’s largest sugar producers, built on the labour of hundreds of thousands of enslaved Africans. The Maroon Wars ended in a treaty in 1739, and the Christmas Rebellion of 1831–1832, led by Samuel Sharpe, helped push Britain towards abolishing slavery.
Freedom, independence and identity
Slavery was abolished in 1834 and the “apprenticeship” system ended in 1838, but injustice persisted, leading to the Morant Bay rebellion of 1865. In the early twentieth century Marcus Garvey inspired a worldwide movement of African pride and unity. The labour riots of 1938 gave rise to trade unions and the two major parties, the PNP and the JLP. Jamaica became independent on 6 August 1962, keeping the British monarch as head of state. From this small island, Bob Marley’s reggae and sprinters such as Usain Bolt went on to win global fame.
📚 Nguồn đối chiếu · Sources
Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.
Khám phá tiếp · Keep exploring
Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Mỹ · Americas hoặc mở danh mục 195 quốc gia →
_(17049629637).jpg){kind=link}