AIImpish
Lịch sử thế giới › Châu Mỹ · Americas › Guatemala
Ảnh bìa / Cover photo: Mundo Maya · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
Tóm tắt · In brief
Guatemala là trái tim của nền văn minh Maya, nơi các kim tự tháp Tikal vươn lên trên tán rừng, và ngày nay hàng triệu người Maya vẫn giữ ngôn ngữ, trang phục và tín ngưỡng của tổ tiên sau những thế kỷ chinh phục và một cuộc nội chiến đẫm máu.
Guatemala is the heartland of Maya civilisation, where Tikal’s pyramids rise above the jungle canopy, and where millions of Maya still keep their ancestors’ languages, dress and beliefs after centuries of conquest and a devastating civil war.
⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources
Dấu mốc chính · Key dates
- 1524Người Tây Ban Nha chinh phục / Spanish conquest begins
- 1773Động đất tàn phá Antigua / Earthquakes destroy Antigua
- 1821Độc lập khỏi Tây Ban Nha / Independence from Spain
- 1954Đảo chính lật đổ Árbenz / Coup ousts Árbenz
- 1996Hiệp định Hòa bình / Peace Accords signed
Lịch sử Guatemala
Trái tim của thế giới Maya
Từ thời Tiền cổ điển, người Maya đã xây dựng những thành phố khổng lồ như El Mirador trong rừng Petén. Vào thời Cổ điển, Tikal trở thành một trong những cường quốc lớn nhất, với các đền tháp cao vút, văn bia chữ tượng hình và những triều đại tranh hùng với Calakmul. Quiriguá để lại những tấm bia đá chạm khắc tinh xảo. Sau khi nhiều thành phố vùng đất thấp suy tàn vào thế kỷ IX và X, trung tâm quyền lực chuyển lên cao nguyên, nơi các vương quốc K’iche’ và Kaqchikel cạnh tranh với nhau. Người K’iche’ để lại Popol Vuh, bộ sử thi kể về sự sáng tạo thế giới và các anh hùng song sinh.
Chinh phục và thuộc địa
Năm 1524, Pedro de Alvarado dẫn quân Tây Ban Nha cùng các đồng minh bản địa từ Mexico tiến vào cao nguyên, đánh bại người K’iche’ – truyền thuyết kể về thủ lĩnh Tecún Umán ngã xuống trong trận chiến. Người Maya bị buộc vào chế độ lao dịch và cống nạp, dịch bệnh làm dân số sụt giảm nghiêm trọng. Guatemala trở thành trung tâm của một Tổng trấn trải dài khắp Trung Mỹ, với thủ phủ Santiago de los Caballeros, nay là Antigua Guatemala, nổi tiếng với nhà thờ và tu viện kiểu Baroque. Sau trận động đất năm 1773, thủ đô được dời về vị trí Thành phố Guatemala hiện nay. Độc lập được tuyên bố ngày 15 tháng 9 năm 1821.
Cách mạng, nội chiến và hòa giải
Thế kỷ XIX, cà phê và sau đó là chuối, gắn với Công ty United Fruit của Mỹ, chi phối kinh tế. Cách mạng Tháng Mười năm 1944 mở ra “mười năm mùa xuân” dân chủ; cải cách ruộng đất của Tổng thống Jacobo Árbenz bị chấm dứt bởi cuộc đảo chính năm 1954 do CIA hậu thuẫn. Nội chiến kéo dài từ 1960 đến 1996 khiến khoảng 200.000 người chết hoặc mất tích; ủy ban sự thật do Liên Hợp Quốc bảo trợ kết luận rằng lực lượng nhà nước đã phạm tội diệt chủng đối với một số cộng đồng Maya. Rigoberta Menchú nhận giải Nobel Hòa bình năm 1992. Hiệp định Hòa bình được ký tháng 12 năm 1996.
History of Guatemala
Heart of the Maya world
From the Preclassic period the Maya built colossal cities such as El Mirador in the Petén forest. In the Classic era Tikal became one of the greatest powers, with soaring temple-pyramids, hieroglyphic inscriptions and dynasties that vied with Calakmul. Quiriguá left finely carved stone stelae. After many lowland cities declined in the ninth and tenth centuries, power shifted to the highlands, where the K’iche’ and Kaqchikel kingdoms competed. The K’iche’ left the Popol Vuh, an epic of the world’s creation and the Hero Twins.
Conquest and colony
In 1524 Pedro de Alvarado led Spanish troops and Indigenous allies from Mexico into the highlands, defeating the K’iche’ – legend tells of the leader Tecún Umán falling in battle. The Maya were forced into labour and tribute, and epidemics caused a catastrophic population decline. Guatemala became the seat of a Captaincy General stretching across Central America, with its capital at Santiago de los Caballeros, today’s Antigua Guatemala, famed for its Baroque churches and convents. After the 1773 earthquakes the capital was moved to the site of present-day Guatemala City. Independence was proclaimed on 15 September 1821.
Revolution, civil war and reconciliation
In the nineteenth century coffee, and later bananas tied to the US-based United Fruit Company, dominated the economy. The October Revolution of 1944 opened a democratic “ten years of spring”; President Jacobo Árbenz’s land reform was cut short by a CIA-backed coup in 1954. A civil war from 1960 to 1996 left some 200,000 people dead or disappeared; a UN-backed truth commission concluded that state forces had committed acts of genocide against certain Maya communities. Rigoberta Menchú received the Nobel Peace Prize in 1992. Peace Accords were signed in December 1996.
📚 Nguồn đối chiếu · Sources
Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.
Khám phá tiếp · Keep exploring
Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Mỹ · Americas hoặc mở danh mục 195 quốc gia →
