AIImpish
Lịch sử thế giới › Châu Mỹ · Americas › Belize
Ảnh bìa / Cover photo: Denis Barthel · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0
Tóm tắt · In brief
Ẩn dưới rừng nhiệt đới Belize là những kim tự tháp Maya từng đánh bại cả Tikal hùng mạnh, còn trên bờ biển là dấu vết của những người đốn gỗ nhuộm Anh – hai lớp lịch sử tạo nên quốc gia nói tiếng Anh duy nhất ở Trung Mỹ.
Beneath Belize’s rainforest lie Maya pyramids of a city that once humbled mighty Tikal, while its coast holds the traces of British logwood cutters – two layers of history that produced the only English-speaking nation in Central America.
⏳ Dấu mốc · Key dates🇻🇳 Tiếng Việt🇬🇧 English📚 Nguồn · Sources
Dấu mốc chính · Key dates
- 562Caracol đánh bại Tikal / Caracol defeats Tikal
- 1798Trận St. George’s Caye / Battle of St. George’s Caye
- 1862Thuộc địa Honduras thuộc Anh / Colony of British Honduras
- 1970Belmopan thành thủ đô / Belmopan becomes capital
- 1981Độc lập / Independence
Lịch sử Belize
Vùng đất của người Maya
Từ hàng nghìn năm trước, người Maya đã xây dựng một mạng lưới thành bang dày đặc trên lãnh thổ Belize ngày nay. Lamanai có lịch sử cư trú kéo dài hàng thiên niên kỷ, Altun Ha nổi tiếng với chiếc đầu thần mặt trời bằng ngọc bích, còn Xunantunich có ngôi đền El Castillo sừng sững trên đồi. Hùng mạnh nhất là Caracol, thành phố mà theo văn bia đã đánh bại Tikal vào năm 562 CN, và vào thời cực thịnh có thể có hơn một trăm nghìn cư dân. Sau thế kỷ IX, nhiều trung tâm lớn suy tàn, nhưng các cộng đồng Maya vẫn tiếp tục sinh sống khi người Tây Ban Nha đến vào thế kỷ XVI.
Người đốn gỗ và thuộc địa Anh
Người Tây Ban Nha tuyên bố chủ quyền nhưng không kiểm soát được vùng đất này. Từ thế kỷ XVII, những người Anh – nhiều người từng là cướp biển – bắt đầu khai thác gỗ nhuộm (logwood) và sau đó là gỗ gụ dọc bờ biển, dựa vào sức lao động của người châu Phi bị bắt làm nô lệ. Năm 1798, người định cư, gọi là Baymen, đánh lui một hạm đội Tây Ban Nha trong trận St. George’s Caye, sự kiện nay được kỷ niệm như ngày quốc lễ. Vùng đất trở thành thuộc địa Honduras thuộc Anh năm 1862. Người Garifuna, người Maya di cư và người mestizo chạy trốn Chiến tranh Đẳng cấp ở Yucatán góp phần tạo nên xã hội đa dạng.
Độc lập và tranh chấp lãnh thổ
Thế kỷ XX, phong trào dân tộc chủ nghĩa lớn mạnh, gắn với George Price và Đảng Thống nhất Nhân dân. Sau khi bão Hattie tàn phá Belize City năm 1961, chính quyền xây dựng thủ đô mới Belmopan ở nội địa, chính thức vận hành từ năm 1970. Năm 1973, thuộc địa đổi tên thành Belize. Guatemala từ lâu tuyên bố chủ quyền với lãnh thổ này, khiến tiến trình độc lập bị trì hoãn; Anh phải duy trì quân đội để bảo vệ. Belize giành độc lập ngày 21 tháng 9 năm 1981. Sau các cuộc trưng cầu dân ý ở cả hai nước, tranh chấp đã được đưa ra Tòa án Công lý Quốc tế năm 2019.
History of Belize
Land of the Maya
For thousands of years the Maya built a dense network of city-states across what is now Belize. Lamanai was occupied for millennia, Altun Ha is famed for its jade head of the sun god, and Xunantunich’s El Castillo temple towers over its hilltop. Mightiest of all was Caracol, which according to its inscriptions defeated Tikal in 562 CE and at its height may have held more than a hundred thousand people. After the ninth century many great centres declined, but Maya communities were still living in the region when the Spanish arrived in the sixteenth century.
Loggers and a British colony
Spain claimed the territory but never controlled it. From the seventeenth century British settlers – many of them former buccaneers – began cutting logwood and later mahogany along the coast, relying on the labour of enslaved Africans. In 1798 the settlers, known as Baymen, repulsed a Spanish fleet at the Battle of St. George’s Caye, an event now celebrated as a national holiday. The territory became the colony of British Honduras in 1862. Garifuna people, migrating Maya and mestizos fleeing the Caste War of Yucatán all helped shape a remarkably diverse society.
Independence and a territorial dispute
In the twentieth century a nationalist movement grew, led by George Price and the People’s United Party. After Hurricane Hattie devastated Belize City in 1961, the government built a new inland capital, Belmopan, which began functioning in 1970. In 1973 the colony was renamed Belize. Guatemala’s long-standing claim to the territory delayed independence, and Britain kept troops there for its defence. Belize became independent on 21 September 1981. After referendums in both countries, the dispute was submitted to the International Court of Justice in 2019.
📚 Nguồn đối chiếu · Sources
Bài tổng quan chọn lọc do AIImpish biên soạn; với các vấn đề còn tranh luận, nên đọc thêm tư liệu gốc và nghiên cứu chuyên ngành. / A selective overview by AIImpish; consult primary records and specialist scholarship on contested questions.
Khám phá tiếp · Keep exploring
Đọc lịch sử các nước khác ở Châu Mỹ · Americas hoặc mở danh mục 195 quốc gia →
